گریز

قضاوت انسانها از روی گذشته آنها

چهارشنبه, اردیبهشت ۸م, ۱۳۸۹ | گفتمان | ۱ نظر

امروز به حدیثی از امیرالمونین، حضرت علی(ع) برخوردم که دربرگیرنده بسیاری از قضاوتهای ماست. حضرت می‌فرمایند:

ای مالک ..
اگر شب هنگام کسی را در حال گناه دیدی، فردا به آن چشم نگاهش نکن
شاید سحر توبه کرده باشد و تو ندانی

حدیث آنقدر گویاست که نیاز به توضیحی ندارد. اما از آن گویاتر قضاوتهای روزمره ماست که بیشتر از آنکه متاثر از رفتار امروز یک فرد باشد تاثیرپذیرفته از رفتار گذشته اوست. این موضوع حتی در سیستم قضایی ما هم رعایت نمی‌شود و جرم یک نفر جزء سوابقش تا آخر عمر همراه او خواهد ماند و هرجا که برود از این «سوء سابقه» برای پذیرش یا رد صلاحیت او استفاده می‌شود. البته از سابقه یک نفر به عنوان یکی از معیاریهای صلاحیت می‌توان استفاده نمود اما اینکه تمام معیار سنجش این باشد یا بر معیارهای دیگر غلبه پیدا کند نمی‌تواند معیاری درستی برای سنجش حال یک فرد باشد.

همه انسانها در جریانات محتلف زندگی و پیچ و خم های آن دچار اشتباهات سهوی یا عمدی می‌شوند و چه بسا در ظاهر آن را قبول نکنند اما در باطن به آن معترف باشند. بازخوانی کنونی این لغزش ها نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند بلکه نشان دهنده ضعف استدلال ماست که به جای سنجش رفتار امروز، از ضعف گذشته برای نقد طرف مقابل استفاده می‌کنیم.

امروز به وبلاگهایی و افرادی بر می‌خوریم که برای نقد امروز افراد به راحتی گذشته افراد را بازخوانی می‌کنند. این رفتار علاوه بر اینکه نه با مذهب همخوانی دارد و نه با شیوه استدلال صحیح سازگار است نمونه واقعی عدم عمل به آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نپسند نیز هست. چه بسا همان نقادان در گذشته خود خطاهایی داشته باشند که افشا هم نشده باشد و اگر فاش شود آبرویی برایشان باقی نماند. علاوه براین، یادآوری لغزش هایی هم که در زمان خود فاش شده است اما به مرور زمان فراموش شده است و چه بسا خیلی های دیگر هم از آن با خبر نشده باشند را می‌توان نمونه نقدی ناجوانمردانه دانست.

نمونه های آشکار موضوعی که گفتم را براحتی می‌توانید در وبلاگها و گفت و شنودهای خود و دیگران پیدا کنیم. امیدوارم در مدار زندگی، رسم رفتار بهتر را بیش از پیش بیاموزیم.