گریز

شگفتی های خبرگزاری جمهوری اسلامی

سه شنبه, بهمن ۱۳م, ۱۳۸۸ | رسانه | بدون نظر

خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) رسمی ترین خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی است. رسمی و دولتی بودن این خبرگزاری تا بدانجا است که در نامه اخیر روابط عمومی استانداری قزوین با اشاره به صرف هزینه برای این خبرگزاری از ناحیه دولت، خواستار همکاری دستگاه‌ها با همه رسانه ها با در نظرگیری اولویت برای این خبرگزاری شده است. در این نامه با آوردن صریح عبارت «چراغی که به منزل رواست به مسجد حرام است» بطور ضمنی همکاری با سایر رسانه‌ها ممنوع (حرام) شمرده شده است. اما سوال اینجاست که با توجه به اختصاص بودجه و به رغم برخورداری از امکانات بسیار بهتر این خبرگزاری نسبت به سایرین، این خبرگزاری چقدر توانسته نتیجه موفقیت آمیزی ارائه نماید؟

موقعیت و امکانات این خبرگزاری حداقل من را به عنوان یک رصد کننده رسانه ها هر بار که از جلوی ساختمان دفتر این خبرگزاری در قزوین عبور می‌کنم به این فکر وا می‌دارد که در این ساختمان چند طبقه چه می‌گذرد؟ چرا مثلا بسیاری از خبرگزاری‌ها و پایگاه های خبری دیگر که نه از نیروی انسانی و نه از نظر امکانات در مقایسه با آنها برابر نیستند از نظر کیفیت خبری در سطحی حداقل یکسان با آن قرار دارند؟

این موضوع من را بر این داشت که مدتی به خبرهای منتشر شده توسط این خبرگزاری دقت بیشتری کنم. در خبرهای انتشار یافته به موضوعات جالب توجهی برخورد کردم که گاها بعضی از آنها در لینکدونی انعکاس می‌یافت. پس از مدتی متوجه شدم یکی از خبرنگاران این خبرگزاری وبلاگی زده است و نوشته های خود را در آن منتشر می‌کند. هرچند این اتفاق خوب دوام زیادی نداشت اما یک اتفاق خوب در تاریخ این رسانه بود که پس از مدتها یکی از افراد این رسانه بطور غیر رسمی با مخاطبان ارتباط برقرار کرده بود و در واقع از این طریق می‌شد پل ارتباطی با این خبرگزاری برقرار نمود.

به صراحت می توان گفت آنچه امروز در خبرگزاری ایرنا دفتر قزوین اتفاق می‌افتد را نه می‌توان به نامتخصص بودن فعالان آنجا نسبت داد و نه به ناتوانی آنها. تنها دلیلی که می‌شود برای این موضوع پیدا کرد سهل انگاری عمدی یا سهوی است که در این خبرگزاری اتفاق می‌افتد.

از جمله مهمترین خطاهای های عمدی این خبرگزاری که در گزارش مستند دوسال پیش هم آوردم سیاست کلی این خبرگزاری مبنی بر ارجحیت کمیت خبری بر کیفیت خبری است. یعنی ممکن است اخباری در این خبرگزاری منتشر شود که دارای حداقل ارزشهای خبری باشند و حتی یکبار هم خوانده نشوند اما چون بر تعداد خبرها می‌افزاید منتشر می‌شوند.

اشکال عمدی و مهم دیگر این خبرگزاری زمان انتشار خبرها است. یک نمونه از آخرین موارد آن انتشار بسیار دیرهنگام خبر مربوط به لغو برگزاری بدون تماشاگر بودن دیدار تراکتور سازی و پیکان بود که در لینکدونی هم به آن اشاره ای کردم. خبرگزاری ها اصلی ترین نمونه روزنامه‌نگاری آنلاین هستند و مهمترین اصل در روزنامه‌نگاری آنلاین سرعت انتشار خبر است در غیراینصورت تفاوتی با روزنامه نگاری مکتوب نخواهند داشت. نمونه دوم مربوط به خطای زمانی در مدت زمان باقی ماندن یک خبر به عنوان خبر اول است. اگر یکروز چندین بار به این خبرگزاری سر بزنید متوجه می‌شوید که خبر نخست این خبرگزاری حداقل یکبار در روز عوض می‌شود و گاهی به ۳ یا ۴ بار تغییر در طول یکروز هم می‌رسد. این خیلی خوب است اما در آخرین خطای عمدی این خبرگزاری، خبر مربوط به دیدار پرسنل این خبرگزاری با آیت الله باریک‌بین ۳ روز به عنوان خبر یک این خبرگزاری باقی ماند! خبری که قطعا برای مخاطبان این خبرگزاری دارای کمترین ارزش خبری بود و با این عمل تنها سعی شده بود اعتبار این خبرگزاری در سطح قزوین افزایش یابد.

پس از این مورد نیز مصاحبه های فراوانی با مسئولان استانی با موضوع جایگاه خبرگزاری ایرنا صورت گرفت که در همه آنها سعی در القاء جایگاه بالای این خبرگزاری به مخاطب شده بود. این مصاحبه ها در نوع خود ایرادی ندارد اما مسئله از آنجا ناشی می‌شود که برای بالا بردن چهره این خبرگزاری، از تخریب چهره خبرگزاری رغیب استفاده شود. گزارش هایی به من رسیده است که گاها برخی عوامل این خبرگزاری در برخورد با مصاحبه شونده ها برای اثبات برتری خود، به تخریب چهره خبرگزاری های دیگر پرداخته اند.

خطاهای عمدی این خبرگزاری به همینجا محدود نمی‌شود. خطاهای عمدی دیگر این خبرگزاری کپی اخبار از خبرگزاری ها دیگر است که به هیچ وجه قابل توجیه نیست. بارها شخصا دیده ام که اخبار خبرگزاری های دیگر بخصوص فارس عینا در این خبرگزاری منعکس شده است و منتشر می‌شود در حالیکه بر اساس بررسی هایی که انجام داده ام اصولا خبرنگاری از این خبرگزاری در محل وقوع خبر حضور نداشته است! نمونه بارزی از این خبر در گاف جدید این خبرگزاری مشخص گردید. خبرگزاری فارس خبری با عنوان «فتنه‌های پس از انتخابات ریشه ۲۰ ساله دارد» را در ساعت ۱۳:۳۳ روز دهم بهمن ۱۳۸۸ منتشر می‌کند. در این خبر یک اشکال املایی وجود داشت که به جای کلمه «پست»، از «پشت» استفاده شده بود. ساعاتی بعد عین این خبر با تغییراتی در علائم و نشانه ها در خبرگزاری ایرنا منتشر شد اما ظاهرا فراموش کرده بودند که هنگام کپی خبر، این غلط املایی را اصلاح نمایند و این کلمه به همان شکل غلط آن منتشر شد. خبرگزاری فارس ساعاتی بعد غلط املایی خود را اصلاح کرد اما این اشکال هنوز در این خبرگزاری موجود است!

مورد بعدی از خطاهای عمدی این خبرگزاری اخباری که است روابط عمومی ها برای این خبرگزاری ارسال می‌کنند و در برخی از آنها به جای نقل خبر از سوی روابط عمومی، گفتگوی مستقیم با طرف مصاحبه کننده ذکر می‌شود.

در برخی موارد هم خبرهایی در این خبرگزاری دیده ام که اصولا اتفاق نیفتاده است و معلوم نیست این خبرها از کجا و به چه علت خبرسازی شده اند! دو مورد بارز از این نوع اخبار یکی خبر مربوط به حضور سردار «مجید خراسانی» رییس سازمان بسیج سازندگی کشور در قزوین است. این خبر در تاریخ ۶ مهر ۱۳۸۸ در این خبرگزاری منتشر شد در حالیکه در آنروز و حتی چند روز قبل اصلا وی در قزوین حضور نیافته است. اصل این خبر مربوط به دو ماه پیش از آن تاریخ است که وی در قزوین حضور یافته بود و همان زمان نیز خبرش توسط همین خبرگزاری منتشر شده بود. به عبارت دیگر این خبرگزاری به باز انتشار یک خبر قدیمی دست زد! مورد بعدی نیز همین اواخر رخ داد. خبر مربوط به نواخته شدن زنگ انقلاب در مدارس استان است که در آن سرهنگ مهدی طاهرخانی حتی یک کلمه هم صحبت نکرده است اما گفته هایی از از وی در این خبر ذکر شده است. البته ممکن است این گفته ها در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار ایرنا صورت گرفته باشد که اگر چنین باشد باید بنا بر اصول حرفه ای عبارت «در گفتگوی اختصاصی با … »  در متن خبر ذکر می‌شد.

آخرین اشکال در این خبرگزاری استفاده نادرست از عکسهای خبری در این خبرگزاری است. در این مورد چند اشتباه بارز دیده ام. اول آنکه در بسیاری از موارد عکس یا طرح از اینترنت جستجو می‌شود و به عنوان عکس یک خبر استفاده می‌شود! همه می‌دانند که عکسها در اینترنت دارای قانون کپی رایت و حق مولف است و نمی‌توان هرعکس را بدون اطلاع و اجازه از صاحب آن عکس و بدون درج نام عکاس استفاده کرد. بعد از آنکه عکس مورد از اینترنت پیدا می‌شود آرم ایرنا در پایین آن درج می‌شود و در واقع مالکیت آن عکس به نام ایرنا مصادره می‌شود! البته حالا این خوب است. اگر خوب دقت کنید می‌بینید که گاهی از خود ایرنا هم عکس مصادره می‌شود! یعنی عکسی را از خود ایرنا پیدا می‌کنند و با درج دوباره آرم ایرنا روی عکس، آنرا بکار می‌برند. (نمونه ای این مورد را اینجا ببینید) مسئله دیگری که در عکسهای خبری این خبرگزاری وجود دارد استفاده فراوان از عکس تابلو و سردرب ادارات به عنوان عکس یک خبر است. این عمل از دیدگاه عکس خبری به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست. البته چنانچه سردرب ادارت معروف و شکیل و دارای معماری خاصی باشد مانند سردرب دانشگاه ها (دانشگاه تهران، دانشگاه آزاد و …) این استفاده ایرادی ندارد. اما استفاده از عکس تابلوی نه چندان قابل توجه ادارت، جز نشان دادن بی ذوقی و غیر حرفه ای بودن تهیه کننده خبر چیز دیگری را به مخاطب نمی‌رساند. نمونه هایی از این نوع استفاده را در اینجا و اینجا و اینجا می‌توانید ببینید. پیشنهاد می‌شود به جای اینکار از عکسی متناسب با محتوای خبر استفاده شود. مثلا اگر خبری با موضوع کشاورزی است به جای استفاده از عکس تابلوی اداره جهاد کشاورزی، از عکس مزارع و کشت زار استفاده شود. استفاده از عکس عمودی در کادر عکس افقی نیز مسئله دیگری است که گاها در اخبار این خبرگزاری اتفاق می‌افتد و موجب کشیده شدن غیر طبیعی عکس می‌شود. چنانچه امکان تغییر کادر عکس برای اخبار وجود ندارد استفاده از عکس عمودی در کادر افقی هیچ توجیهی ندارد.

مواردی که ذکر کردم فقط برای من به عنوان یک بیننده از بیرون مشهود است و ممکن است در داخل این خبرگزاری نیز مسائلی باشد که خیلی بدتر از این ایرادات باشد و بر ما پوشیده باشد. برخی از مواردی هم که ذکر کردم شاید عملا قابل اثبات نباشد چون زمان آنها گذشته است و اینترنت سند مکتوب نیست که نتوان خطای بوجود آمده را درست نکرد. این موارد مثل آن گاف املایی یا ۳ روز خبر اول بودن خبر دیدار آیت الله باریک بیین فقط برای کسیکه دائم در اینترنت و این خبرگزاری بچرخد قابل اثبات است اما بدون شک این ایرادها  بر عوامل خود این خبرگزاری پوشیده نیست.

در خاتمه باید بگویم که قصد من از این نوشته نه تضعیف این خبرگزاری است و نه دشمنی با آن. چه آنکه همه می‌دانند خودم به شخصه علاقمند به پیشرفت رسانه ها هستم و برای نیل به این موضوع هرکاری که در توانم بوده است انجام داده و می‌دهم.  اتفاقا در همین راستا نیز چندی پیش مطلبی با عنوان «مصائب خبرگزاری های قزوین»  نوشتم که البته متاسفانه بیشتر آن مشکلات هنوز به قوت خود باقیست.  بدون شک خبرگزاری ایرنا هم مانند سایر رسانه ها نقاط مثبتی دارد که بر همه واضح است و خود من نیز بارها در لینکدونی از اخبار این خبرگزاری بهره برده ام. آنچه مطرح شد تنها از برای دوستی و برای اصلاح و پیشرفت این رسانه مهم بوده که امیدوارم تاثیر آن بزودی در این خبرگزاری مشهود گردد.

اعمال ویژگی «فعالیت دوره ای» به نتایج داوری جشنواره مطبوعات اجتناب ناپذیر است

جمعه, دی ۱۱م, ۱۳۸۸ | رسانه | بدون نظر

جشنواره مطبوعات استان قزوین که به اذعان برگزار کنندگان آن مهترین و حساس ترین جشنواره فرهنگی قزوین است امسال با کمترین حاشیه برگزار شد. این یک ویژگی مثبت است که به رغم وجود عوامل تنش زای بسیار، در نهایت جشنواره امسال توانست جان سالم بدر ببرد و به پایان برسد!

اولین عامل تنش زا وجود تحریم کنندگان جشنواره بود که با اینکه خود را عاری از صفت «تحریم گر» می‌دانستند اما در عمل از هرگونه تحریم کننده دیگر تندتر عمل می‌کردند. البته تحریم کنندگان بنا بر اظهارات خودشان بدلیل خواسته های صنفی خواستار تحریم بودند و ازآنجا که این خواسته ها و سوالات برای خود من هم بوجود آمده بود در همان زمان مصاحبه و گفتگویی با کاظم پور انجام دادم و خیلی از این شبهات برایم رفع شد. ای‌کاش آنها نیز به جای هر اقدامی، پرسشهای خود را با او مطرح می‌کردند و چه در صورت قانع شدن و چه نشدن دست به تحریم نمی‌زدند. این را از آن جهت می‌گویم که وقتی تحریم موثر است که تعداد زیادی از افراد و گروهها دست به این اقدام بزنند که عملا بر روی کل جشنواره تاثیر بگذارد و اگر این تعداد در حداقل باشند عملا به ضرر خودشان رفتار کرده اند.

دومین عامل تنش زا مربوط به شایعه فاش شدن نتایج داوری در بخشهای مختلف و در چندین روز پیش از جشنواره بود. البته باید این نکته را ذکر کرد که هر سال چنین جوی بوجود می‌آید اما امسال بطور کل صحت نداشت و خود من از نزدیک شاهد رسیدن نتایج دربسته از تهران توسط یکی از افراد مورد اطمینان در شب قبل از جشنواره بودم.

سومین عامل تنش زا، کیفیت برگزاری مراسم اختتامیه بود که با وجود نواقض آن به نسبت سالهای گذشته مطلوب تر برگزار شد. اختلالات صوتی، تصویری و اختلال در نظم برنامه بسیار کمتر از سالهای گذشته بود و شما فقط می‌توانید در نظر بگیرید که امسال از آش یا ساندویچ سالهای گذشته خبری نبود و روزنامه نگاران را به ضیافت یک شام درست و حسابی دعوت کرده بودند!

چهارمین مورد بحث داوری است که حالا خیلی ها به آن اعتراض دارند و معتقدند افراد شایسته نتواستند به جایگاه واقعی خود دست یابند. من هم خودم کاملا با این موضوع موافقم و البته این بحث مخصوص جشنواره امسال نیست و سالهای گذشته نیز چنین موضوعی وجود داشته است. حتی اگر یادتان باشد سال گذشته خودم جزء کسانی بودم که در اعتراض به داوری ماهها وبلاگم را تعطیل کردم و البته اعتراض من نه از آن جهت  بود که خودم امتیازی نیاورده بودم بلکه معتقد بودم که حداقل در بخش وبلاگ حق به حقدار نرسیده است و تقریبا کل فعالان عرصه وبلاگ نیز موافق این نظر بودند. امسال نیز در بحث داوری بخشهای مختلف جشنواره، چنین جریانی بوجود آمد و افرادی به حق اعتراضاتی را به داوری بخش های مختلف وارد دانستند. اگر بخواهیم خیلی دقیق به این موضوع نگاه کنیم و جلو برویم به آنجا می‌رسیم که این اعتراضات از آنجا نشات می‌گیرد که داوران از جو و فضای رسانه ای قزوین آگاه نیستند و قضاوتها را بر اساس یک اثر انجام می‌دهند. این عمل در نهایت به آنجا می‌رسد که مثلا ممکن است فردی در بخشی مثل عکس بسیار فعال باشد و گزارش های تصویری متفاوتی از او در طی سال منتشر شده باشد اما فرد دیگری که مثلا با گوشی تلفن همراه یک عکس گرفته باشد و برای جشنواره فرستاده باشد حاثز رتبه بشود! این موضوع در خیلی از بخشهای جشنواره به چشم می‌خورد و مقصر آن نه برگزارکنندگان هستند و نه هیئت داوری بلکه اشکال از روند اجرایی جشنواره است. ایراد کار این است که باید ملاک داوری نه بر اساس یک اثر فرستاده شده به جشنواره بلکه باید برای کل دوران فعالیت صاحب اثر در نظر گرفته شود و تا موقعیکه یک داور غریبه داوری را برعهده داشته باشد چنین انتظاری میسر نمی‌شود.

بطور کلی کاملا مشخص است که ارزش معنوی عناوینی که به صاحبان آثار شرکت کننده در جشنواره اعطا می‌شود بسیار فراتر از ارزش مادی آن است و از سوی دیگر در نظر بگیرید که این جشنواره تنها دلخوشی بسیاری از روزنامه نگاران است و اگر نتواند امید و پویایی را در آنها زنده کند ثمره ای نخواهد داشت. همه این نکات متوجه این موضوع می‌شود که حتما علاوه بر خود اثر ارسالی، باید ملاک فعالیت سالیانه و دوره ای شرکت کننده نیز مورد توجه قرار گیرد تا جشنواره بتواند قدردان فعالان واقعی این عرصه باشد.

حتی با مقداری تحقیق و دقت در این موضوع متوجه می‌شویم که اعمال ویژگی فعالیت دوره ای در حال حاضر آنقدر مهم شده است که در بزرگترین ارزشیابی کشور، یعنی کنکور نیز به تازگی فعالیتهای یک محصل در سالهای گذشته هم در نتیجه کنکور او موثر واقع می‌شود و در واقع سیستم ارزشیابی کشوری به این نتیجه رسیده است که نمی‌توان تنها یک آزمون را ملاک ارزشیابی یک فرد دانست.

برای حل چنین مسئله ای در جشنواره مطبوعات نیز باید حتما ویژگی ارزیابی فعالیت دوره ای در نتایج داوری جشنواره مطبوعات لحاظ شود. برای اعمال چنین ویژگی ای به جشنواره مطبوعات نیز راهکارهای مختلفی می‌تواند وجود داشته باشد ولی دو راهی که بلافاصله به ذهن می‌رسد یکی استفاده از داوران بومی و دیگری قائل ندانستن تمام ملاک داوری به نظر داوران تهرانی است. در مورد استفاده از داوران بومی (یا استفاده ترکیبی از داوران بومی و غیر بومی) هرچند ممکن است که داور بومی انتخاب شده مورد اجماع تمامی شرکت کنندگان نباشد اما حداقل نتایج داوری درست تر و عادلانه تر خواهد بود و در کل منافع آن بیشتر می‌شود. نمونه ای از این مورد را امسال در تجربه انتخاب داور بومی در بخش وبلاگ، نسبت به داور غیر بومی سالهای گذشته مشاهده نمودیم.

دومین راهکار این است که اگر آثار برای داوری به تهران ارسال می‌شود نیمی از ملاک برگزیدن افراد منتخب، نظر داوران تهرانی بر روی آثار ارسالی باشد و نیمی دیگر ارزیابی خانه مطبوعات از فعالیت دوره ای فرد شرکت کننده باشد تا در نهایت از برآیند این دو ویژگی فرد منتخب انتخاب شود.

علاوه بر دو راهکاری که ارائه شد شاید بتوان راهکارهای دیگری نیز برای اعمال ویژگی «فعالیت دوره ای» برای انتخاب افراد منتخب پیدا کرد اما به هرصورت امیدوارم این ویژگی در جشنواره های سالهای آتی در نظر گرفته شود تا هم انگیزه ها و تلاش های سالیانه و دوره ای افراد برای حضور در عرصه رسانه ای و مطبوعاتی بالا رود و هم نتایج داوری به عدالت نزدیکتر شود.