گریز

شگفتی های خبرگزاری جمهوری اسلامی

سه شنبه, بهمن ۱۳م, ۱۳۸۸ | رسانه | بدون نظر

خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) رسمی ترین خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی است. رسمی و دولتی بودن این خبرگزاری تا بدانجا است که در نامه اخیر روابط عمومی استانداری قزوین با اشاره به صرف هزینه برای این خبرگزاری از ناحیه دولت، خواستار همکاری دستگاه‌ها با همه رسانه ها با در نظرگیری اولویت برای این خبرگزاری شده است. در این نامه با آوردن صریح عبارت «چراغی که به منزل رواست به مسجد حرام است» بطور ضمنی همکاری با سایر رسانه‌ها ممنوع (حرام) شمرده شده است. اما سوال اینجاست که با توجه به اختصاص بودجه و به رغم برخورداری از امکانات بسیار بهتر این خبرگزاری نسبت به سایرین، این خبرگزاری چقدر توانسته نتیجه موفقیت آمیزی ارائه نماید؟

موقعیت و امکانات این خبرگزاری حداقل من را به عنوان یک رصد کننده رسانه ها هر بار که از جلوی ساختمان دفتر این خبرگزاری در قزوین عبور می‌کنم به این فکر وا می‌دارد که در این ساختمان چند طبقه چه می‌گذرد؟ چرا مثلا بسیاری از خبرگزاری‌ها و پایگاه های خبری دیگر که نه از نیروی انسانی و نه از نظر امکانات در مقایسه با آنها برابر نیستند از نظر کیفیت خبری در سطحی حداقل یکسان با آن قرار دارند؟

این موضوع من را بر این داشت که مدتی به خبرهای منتشر شده توسط این خبرگزاری دقت بیشتری کنم. در خبرهای انتشار یافته به موضوعات جالب توجهی برخورد کردم که گاها بعضی از آنها در لینکدونی انعکاس می‌یافت. پس از مدتی متوجه شدم یکی از خبرنگاران این خبرگزاری وبلاگی زده است و نوشته های خود را در آن منتشر می‌کند. هرچند این اتفاق خوب دوام زیادی نداشت اما یک اتفاق خوب در تاریخ این رسانه بود که پس از مدتها یکی از افراد این رسانه بطور غیر رسمی با مخاطبان ارتباط برقرار کرده بود و در واقع از این طریق می‌شد پل ارتباطی با این خبرگزاری برقرار نمود.

به صراحت می توان گفت آنچه امروز در خبرگزاری ایرنا دفتر قزوین اتفاق می‌افتد را نه می‌توان به نامتخصص بودن فعالان آنجا نسبت داد و نه به ناتوانی آنها. تنها دلیلی که می‌شود برای این موضوع پیدا کرد سهل انگاری عمدی یا سهوی است که در این خبرگزاری اتفاق می‌افتد.

از جمله مهمترین خطاهای های عمدی این خبرگزاری که در گزارش مستند دوسال پیش هم آوردم سیاست کلی این خبرگزاری مبنی بر ارجحیت کمیت خبری بر کیفیت خبری است. یعنی ممکن است اخباری در این خبرگزاری منتشر شود که دارای حداقل ارزشهای خبری باشند و حتی یکبار هم خوانده نشوند اما چون بر تعداد خبرها می‌افزاید منتشر می‌شوند.

اشکال عمدی و مهم دیگر این خبرگزاری زمان انتشار خبرها است. یک نمونه از آخرین موارد آن انتشار بسیار دیرهنگام خبر مربوط به لغو برگزاری بدون تماشاگر بودن دیدار تراکتور سازی و پیکان بود که در لینکدونی هم به آن اشاره ای کردم. خبرگزاری ها اصلی ترین نمونه روزنامه‌نگاری آنلاین هستند و مهمترین اصل در روزنامه‌نگاری آنلاین سرعت انتشار خبر است در غیراینصورت تفاوتی با روزنامه نگاری مکتوب نخواهند داشت. نمونه دوم مربوط به خطای زمانی در مدت زمان باقی ماندن یک خبر به عنوان خبر اول است. اگر یکروز چندین بار به این خبرگزاری سر بزنید متوجه می‌شوید که خبر نخست این خبرگزاری حداقل یکبار در روز عوض می‌شود و گاهی به ۳ یا ۴ بار تغییر در طول یکروز هم می‌رسد. این خیلی خوب است اما در آخرین خطای عمدی این خبرگزاری، خبر مربوط به دیدار پرسنل این خبرگزاری با آیت الله باریک‌بین ۳ روز به عنوان خبر یک این خبرگزاری باقی ماند! خبری که قطعا برای مخاطبان این خبرگزاری دارای کمترین ارزش خبری بود و با این عمل تنها سعی شده بود اعتبار این خبرگزاری در سطح قزوین افزایش یابد.

پس از این مورد نیز مصاحبه های فراوانی با مسئولان استانی با موضوع جایگاه خبرگزاری ایرنا صورت گرفت که در همه آنها سعی در القاء جایگاه بالای این خبرگزاری به مخاطب شده بود. این مصاحبه ها در نوع خود ایرادی ندارد اما مسئله از آنجا ناشی می‌شود که برای بالا بردن چهره این خبرگزاری، از تخریب چهره خبرگزاری رغیب استفاده شود. گزارش هایی به من رسیده است که گاها برخی عوامل این خبرگزاری در برخورد با مصاحبه شونده ها برای اثبات برتری خود، به تخریب چهره خبرگزاری های دیگر پرداخته اند.

خطاهای عمدی این خبرگزاری به همینجا محدود نمی‌شود. خطاهای عمدی دیگر این خبرگزاری کپی اخبار از خبرگزاری ها دیگر است که به هیچ وجه قابل توجیه نیست. بارها شخصا دیده ام که اخبار خبرگزاری های دیگر بخصوص فارس عینا در این خبرگزاری منعکس شده است و منتشر می‌شود در حالیکه بر اساس بررسی هایی که انجام داده ام اصولا خبرنگاری از این خبرگزاری در محل وقوع خبر حضور نداشته است! نمونه بارزی از این خبر در گاف جدید این خبرگزاری مشخص گردید. خبرگزاری فارس خبری با عنوان «فتنه‌های پس از انتخابات ریشه ۲۰ ساله دارد» را در ساعت ۱۳:۳۳ روز دهم بهمن ۱۳۸۸ منتشر می‌کند. در این خبر یک اشکال املایی وجود داشت که به جای کلمه «پست»، از «پشت» استفاده شده بود. ساعاتی بعد عین این خبر با تغییراتی در علائم و نشانه ها در خبرگزاری ایرنا منتشر شد اما ظاهرا فراموش کرده بودند که هنگام کپی خبر، این غلط املایی را اصلاح نمایند و این کلمه به همان شکل غلط آن منتشر شد. خبرگزاری فارس ساعاتی بعد غلط املایی خود را اصلاح کرد اما این اشکال هنوز در این خبرگزاری موجود است!

مورد بعدی از خطاهای عمدی این خبرگزاری اخباری که است روابط عمومی ها برای این خبرگزاری ارسال می‌کنند و در برخی از آنها به جای نقل خبر از سوی روابط عمومی، گفتگوی مستقیم با طرف مصاحبه کننده ذکر می‌شود.

در برخی موارد هم خبرهایی در این خبرگزاری دیده ام که اصولا اتفاق نیفتاده است و معلوم نیست این خبرها از کجا و به چه علت خبرسازی شده اند! دو مورد بارز از این نوع اخبار یکی خبر مربوط به حضور سردار «مجید خراسانی» رییس سازمان بسیج سازندگی کشور در قزوین است. این خبر در تاریخ ۶ مهر ۱۳۸۸ در این خبرگزاری منتشر شد در حالیکه در آنروز و حتی چند روز قبل اصلا وی در قزوین حضور نیافته است. اصل این خبر مربوط به دو ماه پیش از آن تاریخ است که وی در قزوین حضور یافته بود و همان زمان نیز خبرش توسط همین خبرگزاری منتشر شده بود. به عبارت دیگر این خبرگزاری به باز انتشار یک خبر قدیمی دست زد! مورد بعدی نیز همین اواخر رخ داد. خبر مربوط به نواخته شدن زنگ انقلاب در مدارس استان است که در آن سرهنگ مهدی طاهرخانی حتی یک کلمه هم صحبت نکرده است اما گفته هایی از از وی در این خبر ذکر شده است. البته ممکن است این گفته ها در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار ایرنا صورت گرفته باشد که اگر چنین باشد باید بنا بر اصول حرفه ای عبارت «در گفتگوی اختصاصی با … »  در متن خبر ذکر می‌شد.

آخرین اشکال در این خبرگزاری استفاده نادرست از عکسهای خبری در این خبرگزاری است. در این مورد چند اشتباه بارز دیده ام. اول آنکه در بسیاری از موارد عکس یا طرح از اینترنت جستجو می‌شود و به عنوان عکس یک خبر استفاده می‌شود! همه می‌دانند که عکسها در اینترنت دارای قانون کپی رایت و حق مولف است و نمی‌توان هرعکس را بدون اطلاع و اجازه از صاحب آن عکس و بدون درج نام عکاس استفاده کرد. بعد از آنکه عکس مورد از اینترنت پیدا می‌شود آرم ایرنا در پایین آن درج می‌شود و در واقع مالکیت آن عکس به نام ایرنا مصادره می‌شود! البته حالا این خوب است. اگر خوب دقت کنید می‌بینید که گاهی از خود ایرنا هم عکس مصادره می‌شود! یعنی عکسی را از خود ایرنا پیدا می‌کنند و با درج دوباره آرم ایرنا روی عکس، آنرا بکار می‌برند. (نمونه ای این مورد را اینجا ببینید) مسئله دیگری که در عکسهای خبری این خبرگزاری وجود دارد استفاده فراوان از عکس تابلو و سردرب ادارات به عنوان عکس یک خبر است. این عمل از دیدگاه عکس خبری به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست. البته چنانچه سردرب ادارت معروف و شکیل و دارای معماری خاصی باشد مانند سردرب دانشگاه ها (دانشگاه تهران، دانشگاه آزاد و …) این استفاده ایرادی ندارد. اما استفاده از عکس تابلوی نه چندان قابل توجه ادارت، جز نشان دادن بی ذوقی و غیر حرفه ای بودن تهیه کننده خبر چیز دیگری را به مخاطب نمی‌رساند. نمونه هایی از این نوع استفاده را در اینجا و اینجا و اینجا می‌توانید ببینید. پیشنهاد می‌شود به جای اینکار از عکسی متناسب با محتوای خبر استفاده شود. مثلا اگر خبری با موضوع کشاورزی است به جای استفاده از عکس تابلوی اداره جهاد کشاورزی، از عکس مزارع و کشت زار استفاده شود. استفاده از عکس عمودی در کادر عکس افقی نیز مسئله دیگری است که گاها در اخبار این خبرگزاری اتفاق می‌افتد و موجب کشیده شدن غیر طبیعی عکس می‌شود. چنانچه امکان تغییر کادر عکس برای اخبار وجود ندارد استفاده از عکس عمودی در کادر افقی هیچ توجیهی ندارد.

مواردی که ذکر کردم فقط برای من به عنوان یک بیننده از بیرون مشهود است و ممکن است در داخل این خبرگزاری نیز مسائلی باشد که خیلی بدتر از این ایرادات باشد و بر ما پوشیده باشد. برخی از مواردی هم که ذکر کردم شاید عملا قابل اثبات نباشد چون زمان آنها گذشته است و اینترنت سند مکتوب نیست که نتوان خطای بوجود آمده را درست نکرد. این موارد مثل آن گاف املایی یا ۳ روز خبر اول بودن خبر دیدار آیت الله باریک بیین فقط برای کسیکه دائم در اینترنت و این خبرگزاری بچرخد قابل اثبات است اما بدون شک این ایرادها  بر عوامل خود این خبرگزاری پوشیده نیست.

در خاتمه باید بگویم که قصد من از این نوشته نه تضعیف این خبرگزاری است و نه دشمنی با آن. چه آنکه همه می‌دانند خودم به شخصه علاقمند به پیشرفت رسانه ها هستم و برای نیل به این موضوع هرکاری که در توانم بوده است انجام داده و می‌دهم.  اتفاقا در همین راستا نیز چندی پیش مطلبی با عنوان «مصائب خبرگزاری های قزوین»  نوشتم که البته متاسفانه بیشتر آن مشکلات هنوز به قوت خود باقیست.  بدون شک خبرگزاری ایرنا هم مانند سایر رسانه ها نقاط مثبتی دارد که بر همه واضح است و خود من نیز بارها در لینکدونی از اخبار این خبرگزاری بهره برده ام. آنچه مطرح شد تنها از برای دوستی و برای اصلاح و پیشرفت این رسانه مهم بوده که امیدوارم تاثیر آن بزودی در این خبرگزاری مشهود گردد.